Drukuj 

Włodzimierz Tasak - Historia statusu prawnego Kościoła Baptystycznego Włodzimierz Tasak. Historia statusu prawnego Kościoła Baptystycznego w Polsce w latach 1918-1997

Zamówienia: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Praca odnosi się do sytuacji prawnej baptyzmu na ziemiach polskich w XX wieku. Autor przedstawia ten problem w kolejnych rzeczywistościach politycznych:  Drugiej Rzeczypospolitej, okresie okupacji, Polski komunistycznej, III RP. Prócz tekstu podstawowego, narracyjnego, w pracy umieszczono cenne aneksy naświetlające źródłowo badane zjawisko.

.

 

Spis treści

 
Wstęp   .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    13
1. Cel i zakres pracy  .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      13
2. Stan badań i materialna baza pracy    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .  16
3. Zastosowana metoda       .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .     19
4. Struktura pracy      .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    19
 
Rozdział 1. Baptyzm – tło historyczne i teologiczne  
oraz dzieje prawne na ziemiach polskich do 1918 r.  .    .    .    .    23
1.1. Geneza historyczna baptyzmu    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      24
1.2. Charakterystyka teologiczna baptyzmu    .    .    .    .    .    .    .    .  27
1.3. Położenie prawne baptystów na ziemiach polskich  
w okresie zaborów    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      32
 
Rozdział 2. Denominacje baptystyczne  
w II Rzeczypospolitej   .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .  34
2.1. Ogólne uwarunkowania działalności związków religijnych  
w II Rzeczypospolitej     .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      34
2.1.1. Kontekst historyczny    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      34
2.1.2. Klauzule wyznaniowe Konstytucji Marcowej    .    .    .    .    .      38
2.1.3. Znamiona polityki wyznaniowej władz II Rzeczypospolitej    .      42
2.1.4. Znaczenie konkordatu z 1925 roku dla całokształtu polityki
wyznaniowej Państwa  .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      47
2.1.5. Klauzule wyznaniowe Konstytucji Kwietniowej     .    .    .    .      48
2.2. Ukształtowanie się niemieckiej denominacji baptystycznej  
w Polsce .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      50
2.3. Ustrój Unii Zborów Baptystów Języka Niemieckiego w Polsce
według statutu z 1928 r. .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      53
2.4. Ukształtowanie się słowiańskiej denominacji baptystycznej  
w Polsce .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      54
2.4.1. Okres współpracy ze Związkiem Ewangelicznych  
Chrześcijan – powstanie i rozpad Zjednoczenia Ewangelicznych
Chrześcijan i Baptystów (lata 1922-1929)    .    .    .    .    .    .    .      55
2.5. Ustrój Zjednoczenia Ewangelicznych Chrześcijan i Baptystów  
według jego statutu z 1923 roku   .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      60
2.6. Kryzys współpracy i rozpad ZSZEChiB    .    .    .    .    .    .    .      62
2.7. Ustrój Związku Zborów Słowiańskich Baptystów w Polsce  
według statutu z 1928 roku .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      70
2.8. Okres samodzielnej działalności dwóch denominacji  
baptystycznych w Polsce (lata 1930-1939)   .    .    .    .    .    .    .    .      71
2.9. Ustrój Kościoła Ewangeliczno-Baptystycznego według  
projektów jego prawa wewnętrznego    .    .    .    .    .    .    .    .    .      77
2.10. Statystyka wyznawców baptyzmu w II Rzeczypospolitej    .      86
2.11. Dążenia denominacji baptystycznych do poprawy  
ich położenia prawnego      .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      89
2.11.1. Inicjatywy baptystów prowadzące do uzyskania pełnej  
regulacji położenia prawnego  .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .      89
2.11.2. Udział baptystów w pracach nad ustawą o uznawaniu  
nowych lub dotąd prawnie nieuznanych wyznań   .    .    .    .    .    .      98
2.12. Podsumowanie .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    104
 
Rozdział 3. Zbory baptystyczne w Polsce pod okupacją
niemiecką i sowiecką    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    107
3.1. Okupacja niemiecka      .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    107
3.1.1. Likwidacja słowiańskich organizacji baptystycznych  
i powstanie Związku Nieniemieckich Ewangelicko-
Wolnokościelnych Zborów (baptystów)       .    .    .    .    .    .    .    .    109
3.1.2. Działalność Związku Nieniemieckich Ewangelicko-
Wolnokościelnych Zborów (baptystów)       .    .    .    .    .    .    .    .    111
3.1.3. Dane statystyczne dotyczące ZNEWZ(b) w Generalnym
Gubernatorstwie     .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    113
3.2. Okupacja sowiecka  .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    113
3.2.1. Polityka władz sowieckich wobec Kościołów i innych  
związków wyznaniowych na terenach okupowanych   .    .    .    .    .    114
3.2.2. Losy zborów baptystycznych pod okupacją sowiecką    .    .    .    115
3.2.3. Powstanie Wszechzwiązkowej Rady Ewangelicznych  
Chrześcijan  i Baptystów   .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    117
3.3. Podsumowanie   .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    118

Rozdział 4. Kościół Baptystyczny w Polskiej  
Rzeczypospolitej Ludowej    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    120
4.1. Ogólne uwarunkowania działalności wspólnot religijnych  
w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej    .    .    .    .    .    .    .    .    .    120
4.1.1. Kontekst społeczno-polityczny .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    120
4.1.2. Klauzule wyznaniowe Konstytucji Lipcowej z 1952 r.      .    .    124
4.1.3. Władze państwowe i partyjne odpowiedzialne za  
prowadzenie polityki wyznaniowej w PRL       .    .    .    .    .    .    .    126
4.1.3.1. Centralne struktury państwowe       .    .    .    .    .    .    .    128
4.1.3.2. Struktury partyjne  .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    131
4.1.3.3. Lokalne struktury państwowe    .    .    .    .    .    .    .    .    132
4.1.4. Założenia polityki wyznaniowej władz PRL po 1948 r.     .    .    132
4.2. Uznanie prawne PKEChB w 1946 roku      .    .    .    .    .    .    .    137
4.2. 1. Sytuacja wspólnoty baptystycznej w momencie  
zakończenia wojny  .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    137
4.2.2. Reskrypt Ministra Administracji Publicznej w sprawie  
uznania PKEChB z 1946 r.    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    140
4.3. Opuszczenie PKEChB przez środowiska niebaptystyczne     .    150
4.3.1. Związek Zborów Ewangelicznych Chrześcijan  .    .    .    .    .    150
4.3.2. Zjednoczenie Kościołów Chrystusowych .    .    .    .    .    .    .    154
4.3.3. Wolni Chrześcijanie .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    157
4.3.4. Powstanie Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego    .    .    .    160
4.4. Obsadzanie stanowisk kościelnych w okresie stalinowskim  .    163
4.5. Sprawa zaproszenia amerykańskiego ewangelisty Billy'ego  
Grahama w 1966 r. jako ilustracja polityki państwa względem  
PKCh      .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    172
4.6. Ustrój Kościoła Baptystycznego w okresie Polski Ludowej    .    176
4.6.1. Zagadnienie podstawy prawnej wewnętrznego ustroju  
Kościoła w latach 1946-1968  .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    176
4.6.2. Ustrój Kościoła określony w aktach prawa kościelnego  
z 1945 roku  .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    181
4.6.3. Ustrój Kościoła określony w Statucie zatwierdzonym  
w 1968 roku  .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    185
4.6.4. Nowelizacja Statutu PKChB z 1975 roku    .    .    .    .    .    .    192
4.7. Dane statystyczne dotyczące Kościoła Baptystycznego  
w Polsce Ludowej .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    193
4.8. Podsumowanie   .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    195

Rozdział 5. Kościół Baptystyczny w III Rzeczypospolitej  198
5.1. Stosowanie nowego ustawodawstwa wyznaniowego  
z 1989 roku w praktyce  .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    198
5.2. Prawo wewnętrzne Kościoła Baptystycznego obowiązujące  
po 1989 roku    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    202
5.3. Proces powstawania ustawy regulującej status Kościoła
Baptystycznego    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    215
5.4. Ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa  
do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej  
Polskiej  .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    218
5.5. Ustrój Kościoła Baptystycznego pod rządami ustawy  
partykularnej z 1995 roku   .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    225
5.6. Klauzule Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku  
dotyczące stosunków państwo – związki wyznaniowe .    .    .    .    227
5.7. Dane statystyczne dotyczące Kościoła Baptystycznego  
w latach 1989-1997    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    233
5.8. Podsumowanie   .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    234
 
Zakończenie     .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    237
 
Bibliografia  .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    240
 
Aneksy .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    257
Aneks 1. Projekt ustawy o związkach religijnych z 1922 roku .    .    257
Aneks 2. Projekt ustawy o stosunku państwa do Kościoła  
Ewangeliczno-Baptystycznego w Rzeczypospolitej Polskiej  
z 1937 roku z uzasadnieniem   .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    260
Aneks 3. Statut Polskiego Kościoła Chrześcijan Baptystów  
z 1968 roku .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    268
Aneks 4 Statut Polskiego Kościoła Chrześcijan Baptystów  
w wersji zatwierdzonej w 1980 roku .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    285
Aneks 5 Prawo Wewnętrzne Kościoła Chrześcijan Baptystów  
z 1991 roku .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    .    302